Odcienie szarości…

Tak się dziwnie składa, że każdy weekend na uczelni zmusza mnie do jakiejś głębszej refleksji nad rzeczywistością (to normalne?). Ostatnio miałam to szczęście, że przepisałam się na zajęcia z antropologii kultury, co okazało się bardzo dobrym posunięciem. Zajęcia ciekawe i skłaniają do myślenia.

Pewnie już ktoś kiedyś wpadł na ten sam pomysł – coś, co ja nazywam „teorią szarości”. Podczas bardzo burzliwej dyskusji na temat kultury w dzisiejszych czasach, macdonaldyzacji i zagadnieniami, którymi antropologia powinna się dzisiaj zajmować, z przerażeniem zauważyłam okropną tendencję właściwie wszystkich kolegów z roku do patrzenia na świat w kategoriach czarny-biały. Jest tak, albo tak, nie ma pośredniego wyjścia. Na wszystko patrzy się z góry, ocenia się ogólnikowo, generalizuje się wszystko. A przeważnie widzi się tylko czarne barwy. Kłótnia była zażarta, trudno było się przebić przez stado krzyczących panów, udowadniających swoje racje. Ale gdy wreszcie dali mi dojść do głosu, zapytałam – dlaczego uważacie, że wszystko jest czarne albo białe? Przecież dookoła jest mnóstwo odcieni szarości! Nic nie jest tak jednoznaczne, żeby można było z całą stanowczością stwierdzić – to jest właśnie takie i koniec. Jest tak wiele aspektów życia, które można różnorodnie rozpatrywać, że nie wyobrażam sobie jak można cokolwiek jednoznacznie oceniać! Ktoś powiedział mi, że trzeba się zdecydować na coś, nie można oceniać tego samego na dwa różne sposoby. A właśnie, że można! Ktoś może być świetnym pracownikiem, genialnym naukowcem, a jednocześnie tyranem domowym poniżającym swoją żonę. I co, dobry jest czy zły? Ktoś krzyknie – zły, zasługuje tylko na potępienie! Ale czy życie rodzinne jest jedynym względem, pod którym mielibyśmy rozpatrywać człowieka? Czy nie liczy się to, że wynalazł lek, który pomoże ocalić życie setek tysięcy dzieci? I dlaczego nie weźmiemy pod uwagę to, dlaczego ten człowiek jest tyranem, dlaczego w zaciszu domowym tak postępuje, co na niego wpłynęło? Czy to jego wina, że traktuje kobiety jako jakiś odrębny, gorszy gatunek, czy może miało na to wpływ jego traumatyczne dzieciństwo, z którego wyszedł tak naprawdę psychicznie okaleczony? I kto w takim razie jest zły – on, czy ten, kto go okaleczył? Takich pytań można mnożyć w nieskończoność. Dlaczego więc mamy tendencję do wyrównywania wszystkiego do jednego poziomu, patrzenia jednowymiarowo?

Dokładnie tak samo jest w filozofii. Nieśmiertelna kłótnia chociażby empirystów brytyjskich i racjonalistów kontynentalnych. Albo źródłem poznania są zmysły, albo źródłem poznania jest rozum – i koniec, nie ma żadnych wyjątków. I teraz kto ma rację, na czym opiera się nasze poznanie? No w sumie zmysły są nam do tego koniecznie potrzebne, dzięki nim odbieramy świat. Ale to rozum nam to umożliwia, bez umysłu nie bylibyśmy w stanie nic ogarnąć. I teraz co ma pierwszeństwo i jakie są tego konsekwencje? Dla mnie paranoja, zupełnie jak pytanie co było pierwsze – jajko czy kura? Można toczyć batalie do końca świata i o jeden dzień dłużej, a i tak nikt nigdy nie będzie miał jedynie słusznej racji. Może po prostu nie ma jedynie słusznej racji? Albo wystarczy patrzeć na świat nieco mniej ostro. Pozwolić czerni i bieli rozmazać się, rozmyć, zmieszać. Potrzeba było wielu dziesięcioleci i przyjścia Kanta, żeby zmieniła się perspektywa patrzenia. Żeby można było wreszcie dostrzec, że istnieje coś takiego jak szarość. Zastanawiam się dlaczego oni od razu na to nie wpadli? Może niekoniecznie na krytykę i zmianę perspektywy postrzegania, ale chociażby na to, że kłótnia jest bez sensu i że może wystarczy połączyć obie teorie w jedną…

Takie czarno-białe postrzeganie świata jest… smutne. Dużo bardziej smutne niż patrzenie na odcienie szarości. Kojarzy mi się z posiadaniem klapek na oczach i patrzeniem tylko na jeden punkt przed siebie. Bez możliwości rozglądania się na boki, dostrzegania szerszej perspektywy. Świata nie da się skatalogować, zaszufladkować. I to właśnie jest w nim piękne

***

A tak trochę z innej bajki. Muszę to napisać, z resztą pisałam to już kiedyś, na innym blogu, który już dawno nie istnieje. Nie wiem jak to jest u innych ludzi, nie rozmawiam praktycznie wcale z innymi na tematy religii. Ale ja nie potrafię do końca rozwiązać pewnej zagadki… Niektórym może się to wydawać śmieszne, innym dziwne, a może niektórym normalne (i chyba tak powinno być) – jak to jest, że zawsze kiedy idę do kościoła i mam jakiś problem, coś zaprząta moje myśli, kazanie zawsze dotyczy właśnie tego problemu? Dosłownie tak, jakby Bóg mówił do mnie. Nie jestem tak do końca osobą zupełnie oderwaną od rzeczywistości. Wiem, że (dobre) kazania są tak skonstruowane, że powinny tyczyć się rzeczy ogólnych, trafiających do każdego człowieka. Powinny dawać ogólne rady czy przykazania, tak aby każdy mógł sobie to dopasować do siebie. Coś jak horoskopy – mogą tak naprawdę odnosić się do wszystkich, bo nie ma w nich nic konkretnego. A jednak… dlaczego kazanie akurat nie tyczyło się czegoś innego, jakiegokolwiek innego problemu? Prosiłam o radę i ją dostałam. Nie pierwszy raz z resztą dostałam dokładnie to, o co prosiłam. I to w takiej formie, która idealnie wpasowała się w moją sytuację. Bluźnierstwem byłoby, gdybym uważała, że Bóg odpowiada tylko na moją prośbę i specjalnie dla mnie mówi o tym czy o tamtym. Ale… no właśnie